CZŁOWIEK I SŁOWO

Pawłów wykrył w swoich badaniach nad odruchami dwa ukła­dy sygnałów: pierwszy to reakcja na bodźce zmysłowe, odbierana także przez narządy zmysłów, drugi – to bodźce umysłowe, które umożliwiają rozeznawanie znaczenia wypowiadanych słów.

Funkcjonowanie pierwszego układu sygnałów, wspólnego dla biologii wysoko zorganizowanych zwierząt i dla ludzi, jest podsta­wową zdolnością neurofizjologiczną. Na niej zatrzymują się moż­liwości świata zwierząt. Także i tu następuje wyraźne rozejście się dróg świata przyrody ze światem człowieka w dziedzinie tak pod­stawowej jak zdolność tworzenia i rozumienia słów wypowiada­nych i słyszanych, słów, z których składa się ludzka mowa.

Przypatrzmy się przez chwilę przyrodzie i urzekającej w niej zdolności nadawania i odbierania sygnałów przez zwierzęta w obrębie swego gatunku.

Ostatnio karierę w tej dziedzinie zrobiły delfiny. Ukazało się wiele różnych doniesień o ?mowie” tych ssaków, a zafascy­nowanie tym zjawiskiem posunęło się tak daleko, że chciano nieomal utożsamić sygnały delfinów z ludzką mową.

Echosondy delfinów wytwarzają w pierwszej fazie nadawa­nia dźwięki podobne do pocierania twardego kamienia o szkło.

Pozwala to zorientować się tym zwierzętom w bezmiarach ocea­nu i pozostawać we wzajemnej łączności, zachowując czujność. Równocześnie inny wytwarzany przez nie złożony system dźwię­ków służy do wykrycia przeszkody i powiadomienia o tym re­szty stada. Sygnały ultradźwiękowe są zróżnicowane i dostoso­wane różnorodnością tonów do tego, by można było je odróżnić pośród rozgwaru, jaki panuje w oceanie poniżej 10 metrów od powierzchni wody. Ta głębina nie jest pozbawiona tętniącego życiem żywiołu. Delfini system pozwala wykrywać przeszkody. Jego niesłychanie skomplikowany mechanizm działa bezbłędnie już od chwili, gdy mały delfin zaczyna się poruszać. O dziwo! Dla imponującej inteligencji człowieka ten mechanizm jest zbyt trudny do odtworzenia i wykorzystywania go. Mimo usilnych starań naukowców próby naśladowania go poniosły klęskę.

?Automatyzm” zwierzęcia, wpisany w jego gatunek i wpro­wadzony do całej gamy przymusowego działania, jest mu wro­dzony i służy do przetrwania gatunku.

Delfiny nie mogą działać inaczej. Nie mają wyboru. Jak jed­nak daleko sięgają ich umiejętności? Czy mając tak precyzyjną aparaturę, potrafią one rozróżnić przyjaciela od wroga? – pyta V. Dróscher w swoich relacjach o zachowaniu się tych zwierząt.

Człowiek wszystkiego musi się długo, stopniowo i mozol­nie uczyć, także mowy. Pierwszych pięć lat życia dziecka to szcze­gólnie istotny okres wykształcania tej funkcji mózgu, bardzo ważnej, bo mogącej zadecydować o całym dalszym rozwoju inte­lektualnym człowieka. Neurofizjologicznie ten etap życia sta­nowi szczególną szansę opanowania sztuki mowy, która jest jed­nym z czynników rozwoju inteligencji człowieka.

Dziecko rozpoczyna tę naukę od powtarzania zasłyszanych od otoczenia słów, potem wypowiada je jakby przez naśladowa­nie, a wreszcie kojarzy je z osobami i rzeczami.

Ważne znaczenie w edukacji mowy dziecka ma stopniowe rozszerzanie słownictwa w rozmowach z nim. Ale rodzicom po­trzebna jest też świadomość tego, że pomocą dla dziecka jest coś więcej niż tylko nauczenie go pewnej ilości słów. Dziecko musi zrozumieć znaczenie tych słów na poziomie swoich możliwości. Żeby jednak mogło się tego wszystkiego uczyć, potrzebuje kli­matu życzliwości, a wtedy ze względu na miłość do osoby, która je uczy, czyni szybkie postępy. Połączenie powstających w nim uczuć z przekazywaną wiedzą usposabia dziecko do przyjęcia z wiarą podanej informacji. Wpływa to na cały dalszy proces jego rozwoju ogólnego, przebiegający w klimacie zaufania.

Dziecko przechodzi kolejno od pojedynczych słów do pro­stych zdań, od obrazów do nazw abstrakcyjnych, kojarząc je zwy­kle z rzeczami i osobami. Ta mozolna praca jest trudna zarówno dla dziecka, jak i dla jego rodziców. Ich cierpliwość i łagodność oraz przystosowanie rozmów do możliwości odbioru dziecka spra­wia, że w naturalny sposób opanowuje ono sztukę słowa i mowy, a wraz z nią zdolność myślenia i spostrzegania, co rozwija jego inteligencję, wpływającą na wszechstronny rozwój w dalszych latach życia.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.